Ken je de effecten van blauw licht?

Door de opkomst van het digitale tijdperk is de tijd die we voor onze schermen doorbrengen enorm toegenomen, of het nu gaat om het dagelijkse contact met familie en vrienden, om ons werk of om onze avondgewoonten (tv kijken of gamen bijvoorbeeld). Maar schermen zenden een golflengte uit die op termijn schadelijk is voor het netvlies. Wat zijn de effecten van blauw licht? Waarom kan het oog zo slecht met blauw licht omgaan? Wat zijn de risico's van blauw licht op lange termijn? We leggen het je uit.

Een paar feiten over schermgebruik

Schermen zijn overal: op het werk, thuis of op onze smartphones. Op het werk zijn ze in elk beroep onmisbaar geworden, maar vooral in kantoorbanen, in digitale beroepen en in het management.

2000: zoveel uur brengen we gemiddeld per jaar voor een scherm door.

58: zo vaak kijken we op één dag op onze telefoon.

144: zoveel minuten zitten we dagelijks op sociale media.

3 miljard: zoveel smartphonegebruikers zijn er wereldwijd.

Als je weet dat 80% van de informatie die onze hersenen ontvangen via onze ogen binnenkomt, begrijp je beter welke rol schermen in ons dagelijks leven spelen. Of het nu is om te werken, informatie op te zoeken, te leren, te spelen of contact te houden met je dierbaren: schermen zijn overal.

Waarom kan het oog zo slecht met blauw licht omgaan?

Wat is blauw licht?

Wat we ‘blauw licht’ noemen, is het licht dat schermen uitstralen. Er bestaan verschillende soorten licht, afhankelijk van hun golflengte. Blauw licht zit ‘aan het begin’ van het lichtspectrum dat het menselijk oog kan zien. UV-straling kan het menselijk oog niet waarnemen. Die is ook schadelijk voor de ogen, en daarom dragen we een zonnebril om schade te voorkomen. De golflengte die direct na UV komt, is precies die van blauw licht: het is zichtbaar, maar blijft schadelijk, in tegenstelling tot de rest van het zichtbare licht, dat juist goed voor ons is.

Waarom is blauw licht gevaarlijker dan ander licht?

Blauw licht is schadelijker dan andere lichtbronnen omdat de golflengte tussen 380 en 500 nanometer ligt. Hoe korter de golflengte van licht, hoe meer energie het produceert en hoe meer het oog dat ernaar kijkt verzwakt. De gevaarlijkste golflengte voor het oog ligt tussen 415 en 455 nanometer. Blauw licht speelt dus mogelijk een rol bij het vroegtijdig verouderen van het netvlies.

Wat zijn de effecten van blauw licht?

Blauw licht is schadelijk voor het netvlies, maar ook voor het lichaam in het algemeen. Dit zijn de belangrijkste gevolgen van langdurige blootstelling aan blauw licht:

1. Vermoeide ogen
Blauw licht produceert veel energie en vermoeit het oog dat ernaar kijkt daardoor enorm. Heb je tijdens het werken achter je computer de neiging om de helderheid lager te zetten of met het contrast te spelen? Dan heb je last van vermoeide ogen. Je zicht wordt wazig, je ogen voelen droog aan en jeuken, en je krijgt pijn in je nek omdat je die draait of naar voren steekt om het moeizame scherpstellen van je ogen te compenseren: het is blauw licht dat je ogen vermoeit. Naar verluidt onderneemt 70% van de volwassenen met vermoeide ogen niets, terwijl er wel oplossingen bestaan: een blauwlichtbril dragen, elke 20 minuten een kijkpauze van 20 seconden nemen (waarin je in de verte of omhoog kijkt) of speelse oogoefeningen doen voor meer kijkcomfort.

2. Hoofdpijn
Oogmigraine, ook wel ‘aura’ genoemd, ontstaat door vermoeide ogen en kan een echte plaag worden als je er niets aan doet. Hoofdpijn door visueel ongemak komt doordat het netvlies zich enorm moet inspannen om al het uitgestraalde licht te verwerken en zich aan te passen. Uiteindelijk vermindert dat de bloedtoevoer naar het oog, wat pijn veroorzaakt.

3. Concentratieproblemen
Met schermen circuleert informatie sneller, en dankzij zoekmachines is ze makkelijker toegankelijk. Maar deze nieuwe systemen, die je als kwalitatiever kunt beschouwen, gaan ten koste van ons denken, dat zich meer vastklampt aan het onmiddellijke dan aan reflectie. We raken sneller verveeld en onze aandacht verslapt. De tijd die we voor schermen doorbrengen vliegt sneller voorbij dan de tijd die we besteden aan nadenken of bijvoorbeeld aan het lezen van een boek, en daardoor kunnen we ons steeds moeilijker concentreren.

4. Het risico op LMD
Wat is LMD? Leeftijdsgebonden maculadegeneratie is een oogziekte die ontstaat door het ouder worden van het oog. Concreet uit ze zich in een afname van het gezichtsvermogen en zwarte vlekken in het gezichtsveld, en ze kan leiden tot gedeeltelijke slechtziendheid als ze niet op tijd wordt behandeld. Uit een Amerikaans onderzoek uit 2018 bleek dat langdurige blootstelling aan blauw licht de fotoreceptorcellen van het netvlies zou vernietigen, wat het verband tussen schermgebruik en LMD direct versterkt. Blootstelling aan schermen zou dus de belangrijkste factor zijn bij het vroegtijdig achteruitgaan van het gezichtsvermogen.

5. Slaapproblemen
Blauw licht verhoogt de activiteit van de lichtgevoelige cellen. Het laat je lichaam en hersenen geloven dat het nog dag is, waardoor ze moeilijk overschakelen naar de ‘slaapstand’ die het natuurlijke dag-nachtritme normaal inluidt. Lichaam en hersenen denken dan dat ze actief moeten blijven, je valt moeilijk in slaap en soms krijg je zelfs last van slapeloosheid. Wetenschappelijk gezien daalt de aanmaak van melatonine, en net dat hormoon geeft je hersenen het signaal dat het tijd is om te slapen. Bij mensen die enkele uren voor het slapengaan een bril droegen die kortgolvig licht filtert, zijn uiterst positieve effecten aangetoond: op het melatoninegehalte, op het inslapen en op de slaapkwaliteit.

De schadelijke effecten van blauw licht zijn talrijk: moeite met inslapen, concentratieproblemen, hoofdpijn, vermoeide ogen en zelfs een verhoogd risico op LMD. Het gaat er niet zozeer om je zorgen te maken over iets dat ons boven het hoofd groeit en dat we dagelijks nodig hebben als we een gewone levensstijl volgen, maar om te weten hoe je de impact van schermen op je ogen kunt beperken. Een wondermiddel bestaat nog niet, maar beeldschermbrillen filteren 40 tot 45% van de golflengte van 430 nanometer, de gevaarlijkste voor het menselijk oog, en dat is al een goed begin. Daarna komt het erop aan om, als het kan, minder uren voor schermen door te brengen, ook al is zo'n onafhankelijkheid met onze westerse levensstijl vaak moeilijk, en voor sommigen helemaal onmogelijk.